روش SIWEC (فازی و غیرفازی)| مثال، پرسشنامه و نرم افزار

روش SIWEC چیست؟

روش SIWEC (SImple WEight Calculation) یا روش محاسبه وزن ساده یک روش جدید برای تعیین وزن معیارها در تصمیم‌گیری چندمعیاره است که در سال 2024 توسط Puška et al (2024) ارائه شد. در این روش، نیازی به مقایسه یا رتبه‌بندی معیارها نیست و فقط کافی است که معیارها توسط تصمیم‌گیرندگان امتیازدهی شوند.

این روش در دو نسخه معرفی شده است:

1. SIWEC ساده که از امتیازات عددی (مثلاً 1 تا 10) برای ارزیابی معیارها استفاده می‌کند.
2. SIWEC فازی که از مقادیر زبانی (مثلاً خوب، متوسط، بد) برای ارزیابی استفاده می‌کند.

مهم‌ترین مزیت روش SIWEC، همانند روش LMAW سادگی آن است، که باعث می‌شود فرآیند تصمیم‌گیری برای افراد مختلف آسان‌تر باشد. برخلاف روش‌های پیچیده مانند AHP یا BWM که نیاز به مقایسه جفتی یا رتبه‌بندی دارند، در این روش فقط یک ارزیابی ساده انجام می‌شود.

همچنین، برخلاف روش‌های مشابه، این روش به تصمیم‌گیرندگان اهمیت متفاوتی در فرآیند تصمیم‌گیری می‌دهد. به این معنا که نظر برخی افراد که امتیازدهی متنوع‌تری دارند، تأثیر بیشتری بر نتیجه نهایی خواهد داشت.

در پادکست زیر توضیحاتی در مورد این روش آورده شده است.

ویژگی‌های روش SIWEC

• نیازی به مقایسه جفتی معیارها ندارد برخلاف روش‌هایی مانند AHP، ANP یا BWM.
• نیازی به رتبه‌بندی معیارها مانند SWARA و FUCOM ندارد.
• معیارها مستقیماً امتیازدهی می‌شوند، که فرآیند تصمیم‌گیری را ساده‌تر می‌کند (بر اساس پرسشنامه).
• نسخه فازی به تصمیم‌گیرندگان کمک می‌کند تا ارزیابی‌ها را راحت‌تر انجام دهند. 

پیش زمینه

در فرآیند تصمیم‌گیری، برای انتخاب بهترین گزینه، باید تمام معیارهای مهم در نظر گرفته شوند تا بتوان همه گزینه‌های ممکن را بررسی کرد. این نوع تصمیم‌گیری که بر اساس چندین معیار انجام می‌شود، تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) نام دارد.

در این نوع تصمیم‌گیری، دو مرحله اصلی وجود دارد:

1. مشخص کردن میزان اهمیت هر معیار (وزن‌دهی معیارها)
2. انتخاب بهترین گزینه بر اساس معیارهای مشخص‌شده

به عنوان مثال، در انتخاب یک کانال فروش مناسب برای محصولات کشاورزی، ممکن است معیارهایی مانند هزینه فروش، قابلیت اطمینان، دسترسی به مشتریان، پایداری فروش و استانداردهای زیست‌محیطی مهم باشند. اما همه این معیارها به یک اندازه اهمیت ندارند، برخی مهم‌تر از بقیه هستند.

روش های مختلف تعیین وزن معیارها

روش‌های مختلفی برای تعیین میزان اهمیت معیارها وجود دارد که به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند:

1. روش‌های ذهنی (Subjective Methods): اهمیت معیارها بر اساس نظر تصمیم‌گیرندگان تعیین می‌شود.
2. روش‌های عینی (Objective Methods): وزن معیارها بر اساس داده‌های عددی و تحلیل‌های ریاضی مشخص می‌شود.

در روش‌های ذهنی، افراد بر اساس دانش و تجربه خود تعیین می‌کنند که کدام معیار مهم‌تر است. روش‌های سنتی مانند AHP، ANP، SWARA و BWM نیاز به مقایسه جفتی معیارها دارند، که این فرآیند پیچیده و زمان‌بر است.

روش‌های جدیدتر تلاش کرده‌اند فرآیند وزن‌دهی را ساده‌تر کنند. به عنوان مثال، روش‌هایی مانند LMAW به تصمیم‌گیرندگان اجازه می‌دهند فقط امتیازدهی ساده انجام دهند، بدون نیاز به مقایسه مستقیم معیارها.

بر همین اساس، روش SIWEC توسعه داده شده است که هدف آن ساده‌سازی فرآیند وزن‌دهی معیارها است. این روش به تصمیم‌گیرندگان اجازه می‌دهد که معیارها را بدون مقایسه یا رتبه‌بندی فقط با یک امتیازدهی ساده ارزیابی کنند. همچنین، این روش مراحل محاسباتی ساده‌ای دارد که فرآیند تصمیم‌گیری را سریع‌تر و آسان‌تر می‌کند. روش SIWEC با هدف ساده‌سازی فرآیند وزن‌دهی معیارها در تصمیم‌گیری چندمعیاره طراحی شده است. این روش به جای استفاده از مقایسه‌های پیچیده یا رتبه‌بندی معیارها، از امتیازدهی مستقیم تصمیم‌گیرندگان (DMs) استفاده می‌کند.

مراحل روش SIWEC

تعیین اهمیت معیارها و تشکیل ماتریس تصمیم‌گیری

در این مرحله، تصمیم‌گیرنده معیارهای مشخص‌شده را با استفاده از درجه‌بندی‌های از پیش تعریف‌شده ارزیابی می‌کند. تصمیم‌گیرنده به‌گونه‌ای امتیازدهی می‌کند که اگر معیاری را نسبت به سایرین مهم‌تر بداند، امتیاز بالاتری به آن می‌دهد و بالعکس. اگر معیاری از نظر او مهم‌ترین باشد، بالاترین امتیاز را دریافت خواهد کرد. سپس بر اساس این امتیازات ماتریس تصمیم تشکیل می‌شود به‌گونه‌ای که معیارها در ستون‌ها قرار می‌گیرند و امتیازهای تصمیم‌گیرنده برای هر معیار در سطرها درج می‌گردند.

نرمال‌سازی ماتریس اولیه تصمیم‌گیری

در این‌ بخش هر مقدار مربوط به یک معیار بر حداکثر مقدار کلی تمام امتیازها (و نه حداکثر امتیاز در هر معیار به‌صورت جداگانه) تقسیم می‌شود. در این مرحله، برای نرمال‌سازی از رابطه زیر استفاده می‌شود که در آن، هر مقدار در ماتریس اولیه بر بزرگ‌ترین امتیاز ثبت‌شده بین تمام معیارها و توسط همه تصمیم‌گیرندگان تقسیم می‌گردد.

n_ij=x_ij/x_{(ij max)}

محاسبه مقدار انحراف معیار برای هر تصمیم‌گیرنده

در این مرحله، مقدار انحراف معیار برای نمرات نرمال‌شده‌ی هر تصمیم‌گیرنده محاسبه می‌شود. در این روش، اگر یک تصمیم‌گیرنده تنوع بیشتری در ارزیابی‌های خود داشته باشد (یعنی انحراف معیار بزرگ‌تری داشته باشد)، اولویت بیشتری نسبت به سایر تصمیم‌گیرندگان پیدا می‌کند. علت این موضوع آن است که روش SIWEC به دنبال تشویق تصمیم‌گیرندگان به تفکر واقع‌بینانه است؛ زیرا همه معیارها نمی‌توانند از اهمیت یکسانی برخوردار باشند و باید برخی از آن‌ها بهتر و برخی ضعیف‌تر در نظر گرفته شوند.

ضرب نمرات نرمال‌شده در مقادیر انحراف معیار

در این مرحله، بر اساس رابطه زیر نمرات نرمال‌شده‌ای که هر تصمیم‌گیرنده به معیارها داده است، در مقدار انحراف معیار مربوط به همان تصمیم‌گیرنده ضرب می‌شود.

v_ij=n_ij×〖st.dev〗_j

محاسبه مجموع وزن‌های معیارها

در این مرحله، بر اساس رابطه زیر تمامی نمرات نرمال‌شده ضرب‌شده در انحراف معیار برای هر معیار جمع زده می‌شوند.

s_j=∑v_ij

محاسبه نهایی وزن معیارها

در این مرحله، بر اساس رابطه زیر، برای هر معیار، مقدار به‌دست‌آمده از گام ششم بر مجموع کل مقادیر به‌دست‌آمده تقسیم می‌شود تا جمع نهایی وزن‌ها برابر با عدد یک (1) شود.

w_j=s_j/(∑s_j )

با اجرای این مراحل از روش SIWEC، وزن نهایی هر یک از معیارها به‌دست خواهد آمد.

فیلم آموزش روش SIWEC فازی و غیرفازی در اکسل

در این ویدیو آموزشی جامع، روش SIWEC به‌صورت فازی و غیرفازی طی یک مثال جامع در نرم‌افزار Excel آموزش داده شده است. در بخش غیرفازی فیلم، تمامی مراحل از طراحی پرسشنامه و جمع‌آوری داده‌های کارشناسی گرفته تا تشکیل ماتریس نرمال‌سازی، محاسبه میانگین قضاوت‌ها، تعیین وزن نهایی معیارها و کنترل سازگاری، گام‌به‌گام و کاملاً عملی در محیط اکسل آموزش داده شده است. در بخش فازی نیز یاد می‌گیرید چگونه نظرات زبانی و کیفی خبرگان (مانند «خیلی زیاد»، «متوسط»، یا «کم») را به اعداد فازی مثلثی تبدیل کنید، میانگین‌گیری فازی انجام دهید و نهایتاً با روش غیرفازی وزن‌های قطعی معیارها را استخراج کنید.

این فیلم آموزشی به گونه‌ای طراحی شده که حتی اگر آشنایی مقدماتی با مفاهیم تصمیم‌گیری چندمعیاره یا فازی نداشته باشید، بتوانید از صفر تا صد مراحل را درک و اجرا کنید. با مشاهده این ویدیو، شما قادر خواهید بود به‌صورت حرفه‌ای وزن معیارها و زیرمعیارها را در پروژه‌های ارزیابی، انتخاب تأمین‌کننده، اولویت‌بندی گزینه‌ها و سایر مدل‌های MCDM محاسبه کنید.

چنانچه نیازمند مشاوره و تحلیل پروژه خود با این روش هستید با ما تماس بگیرید/9181-885-933-98+