تکنیک رتبه بندی ORESTE (ارسته) | مثال و فیلم آموزشی

روش ORESTE چیست؟

دانشمندان حوزه تحقیق در عملیات برای رتبه بندی و مقایسه معیارها، شاخص ها و گزینه های متفاوت، تکنیک های کمی زیادی را ارائه داده اند. روش رتبه بندی ترتیبی جمعی (ORESTE) یکی از جذاب ترین این روش ها می باشد که برای مقایسه ارزیابی های ترتیبی گزینه ها بر اساس شاخص ها استفاده می شود. ORESTE مخفف Organisation, Rangement Et Synthese de donneeَs Relationnelles می باشد.

تکنیک ORESTE (ارسته) در سال ۱۹۷۹ در یک کنفرانس مربوط به مباحث تصمیم گیری چند شاخصه توسط مارک روبنز استاد دانشگاه پلی تکنیک بلژیک مطرح شد و در سال ۱۹۸۲ این تکنیک توسط خود او به صورت مقاله منتشر شد. او سعی داشت داشت با این تکنیک از الزام عملی که برای تعیین وزن شاخص ها در روش الکتره وجود دارد اجتناب کند. 

پروفسور روبنز در مقاله خود در سال 1980 به طور خلاصه به معرفی و توضیح مراحل کلی این روش پرداخت. همچنین ایشان در سال 1982 در مجله European Journal of Operational Research  با استفاده از روش ارسته یک مساله واقعی را در قالب یک مطالعه موردی حل کرد.

پروفسور روبنز روش ابداعی خود را اینگونه تعریف می کند:  A را مجموعه ای محدود از گزینه های ممکن برای ازیابی توسط تعدادی شاخص در نظر می گیریم. این روش فرا رتبه ای با در نظر گرفتن ترجیحات تصمیم گیرنده توسط هر شاخص یک ترتیب ضعیف بر روی A به وجود آورده و در بین شاخص ها نیز رابطه شبه ترتیب حاصل می کند. علی رغم وجود روش های مختلفی برای ساختن روابط فرا رتبه ای مبتنی بر وزن شاخص ها مانند الکتره، تفاوت روش به جایگزین شدن اطلاعات مربوط به وزن ها با روابط شبه ترتیب است.

مراحل روش ارسته (ORESTE)

این روش از تکنیک های تصمیم گیری چند معیاره است که هدف آن رتبه بندی گزینه های پژوهش است. ورودی های این تکنیک عبارت اند از:

١. ماتریس تصمیم (یک ماتریس معیار-گزینه می باشد یعنی ماتریسی که ستون های آن معیارهای پژوهش وگزینه های پژوهش سطرهای ماتریس را تشکیل می دهند.)

٢. ساختار ترجیحی شاخص ها

در تکنیک ORESTE لزومی به محاسبه وزن شاخص ها نمی باشد بلکه ترتیب اهمیت شاخص ها استخراج می گردد. در صورت موجود بودن وزن، ساختار ترجیحی شاخص ها را می توان استخراج کرد. رابطه X_aPX_b به معنی ترجیح شاخص X_a بر X_b و رابطه X_aIX_b به معنی بی تفاوتی این دو شاخص (عدم ترجیح آنها بر یکدیگر است. همچنین الزامی به کمی بودن ماتریس تصمیم نیست و خبرگان می توانند به ارائه ساختار ترجیحی گزینه ها در هر شاخص اکتفا کنند. مراحل پیاده سازی این تکنیک به صورت گام های زیر است:

گام ۱. رتبه بندی شاخص ها را بر اساس ساختار ترجیحی اهمیت آنها تعیین کنید. رتبه شاخص X_j را با r_j نمایش می دهیم.

گام ۲. رتبه بندی اولیه (ضعیف) گزینه ها را مبتنی بر ساختار ترجیحی آنها بر حسب هر کدام از شاخص ها تعیین کنید. رتبه اولیه گزینه A_i در شاخص X_j را با r_ij نمایش می دهیم.

گام ۳. برآورد فواصل گزینه ها از یک مبدأ را محاسبه کنید. در این گام فاصله هر گزینه تا یک مبدأ دلخواه برآورد می گردد. این مبدأ دلخواه معمولا عدد صفر است  روبنز ۳ روش را برای برآورد فاصله پیشنهاد می کند:

الف) برآورد مستقيم خطی از رابطه زیر صورت می گیرد که در واقع یک میانگین حسابی ساده از رتبه شاخص ها و رتبه گزینه ها به ازای شاخص ها است.

ب) برآورد غیر مستقیم خطی از رابطه زیر صورت می گیرد که در واقع یک میانگین حسابی وزنی است. (برای آلفای برابر با 0.5 همان برآورد مستقیم خطی می شود).

ج) برآورد غیرخطی

حالت کلی تر می تواند به صورت رابطه زیر باشد.

گام 4. فواصل برآورده شده گام 3 را به صورت مطلق رتبه بندی میکنیم بدین معنا که رتبه آن ها را نسبت به کل مقادیر تعیین کنید نه مقادیر به دست آمده به ازای یک شاخص. رتبه فواصل مطلق را به صورت R[Ai(Xj)] نمایش می دهیم.

گام 5. رتبه ادغامی گزینه ها را از رتبه فواصل مطلق به دست آورید جمع سطری رتبه های فواصل مطلق هر گزینه را به عنوان امتیاز نهایی آن گزینه در نظر می گیریم. امتیاز نهایی گزینه Ai را با Ri نمایش می دهیم.

رتبه بندی نهایی گزینه ها با مرتب سازی آن ها بر حسب Ri به صورت صعودی به دست می آید. 

ساختار ترتیبی افزایشی براساس (R(i برای تعیین گزینه برتر به صورت زیر بیان می شود:

• اگر (R(a)<R(b آنگاه  a P b
• اگر (R(a)=R(b آنگاه  a I b

بنابراین گزینه ای که دارای کمترین مقدار Ri باشد به عنوان گزینه برتر شناخته می شود.

مثال حل شده روش ارسته (ORESTE)

هدف در این مساله رتبه‌بندی 4 نوع گوشی سامسونگ بر اساس 4 معیار قیمت (میلیون تومان)، رم (گیگابایت)، وزن (گرم) و هارد (گیگابایت) می‌باشد  ماتریس تصمیم در جدول 1 آورده شده است.

جدول 1: ماتریس تصمیم

گام اول: در این گام رتبه معیارها تعیین می‌شود که بر اساس اوزان آورده شده در ماتریس تصمیم صورت می‌گیرد نتایج در جدول 2 آورده شده است. به عنوان مثال معیار رم وزنش از بیشتر است پس رتبه 1 می‌گیرد.

جدول 2: تعیین رتبه معیارها

گام دوم: در این گام رتبه گزینه‌ها نسبت به هرکدام از معیارها با توجه به ماتریس تصمیم تعیین می‌شود که در جدول 3 آورده شده است. به عنوان مثال برای معیار قیمت که از نوع منفی است بهترین گزینه A51 است پس رتبه 1 می‌شود. گزینه بعدی A71 است زیرا قیمتش نسبت به بقیه کمتر می‌باشد پس رتبه 2 می‌شود.

جدول 3: تعیین رتبه گزینه‌ها نسبت به هر معیار

گام سوم: در این گام بر اساس رابطه 1  فاصله رتبه گزینه در هر معیار از رتبه معیارها محاسبه می‌شود که در جدول 4 آورده شده است. به عنوان مثال برای تقاطع گزینه A1 و معیار X1 محاسبات به صورت زیر می‌باشد:

گام چهارم: در این گام رتبه مطلق داده‌ها در جدول 4 نسبت به کل اعداد محاسبه می‌شود که در جدول 5 آورده شده است. به عنوان مثال در جدول 4 عدد 1 رتبه 1 را کسب می کند.  سپس اولین عدد بزرگتر از آن می شود 1.5 که رتبه 2 را کسب می‌کند.

جدول 5: رتبه کلی گزینه‌ها

گام پنجم: در این گام بر اساس رابطه 2 مجموع رتبه‌ها محاسبه می‌شود به بیان دیگر کافیست رتبه‌های حاصل شده در جدول 5 به صورت سطری با یکدیگر جمع شوند. نتایج در جدول 6 آورده شده است. بر این اساس گوشی S20 رتبه اول را کسب کرده است.

A51=2+8+12+12=34

A71=5.5+3.5+15+12=36

S20=8+3.5+8+12=31.5

NOTE 20= 12+1+16+5.5= 34.5

جدول 5: رتبه کلی گزینه‌ها

فیلم آموزش روش ORESTE (ارسته) در اکسل

روش ORESTE (ارسته) یکی از تکنیک‌های جذاب و کاربردی در حوزه تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) است که برای رتبه‌بندی گزینه‌ها بر اساس ترجیحات و ارزیابی‌های ترتیبی استفاده می‌شود. این روش توسط «مارک روبنز» ارائه شد و برخلاف بسیاری از روش‌های مشابه، نیازی به تعیین دقیق وزن معیارها ندارد و بیشتر بر ساختار ترجیحات و ترتیب اهمیت معیارها تمرکز دارد. در واقع ORESTE تلاش می‌کند فرآیند تصمیم‌گیری را در شرایطی که اطلاعات دقیق و کمی در دسترس نیست، ساده‌تر و کاربردی‌تر کند.

در این فیلم آموزشی، روش ORESTE به‌صورت کاملاً کاربردی و پروژه‌محور در محیط Excel آموزش داده شده است و تمامی مراحل حل یک مثال واقعی از صفر تا صد، با زبان ساده و قابل فهم توضیح داده می‌شود. این آموزش به گونه‌ای طراحی شده که حتی افراد مبتدی نیز بتوانند به‌راحتی تکنیک ارسته را یاد بگیرند و در پروژه‌ها، پایان‌نامه‌ها و تحلیل‌های تصمیم‌گیری خود استفاده کنند.

در این آموزش یاد می‌گیرید:

• تشکیل ماتریس تصمیم
• تعیین ساختار ترجیحی معیارها
• رتبه‌بندی اولیه گزینه‌ها
• محاسبه فواصل گزینه‌ها
• رتبه‌بندی مطلق فواصل
• محاسبه امتیاز نهایی گزینه‌ها
• استخراج رتبه‌بندی نهایی