روش PIPRECIA (پیپریشیا)| فیلم آموزشی و اکسل

مقدمه

در بسیاری از مسائل تصمیم‌گیری در دنیای واقعی، انتخاب بهترین گزینه تنها به بررسی گزینه‌ها محدود نمی‌شود، بلکه اهمیت و وزن معیارهای تصمیم‌گیری نیز نقش بسیار مهمی در نتیجه نهایی دارند. به همین دلیل، تعیین وزن معیارها یکی از مراحل اساسی در روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) محسوب می‌شود. اگر وزن معیارها به‌درستی تعیین نشود، حتی پیشرفته‌ترین روش‌های رتبه‌بندی نیز نمی‌توانند نتایج قابل اعتمادی ارائه دهند.

در سال‌های اخیر روش‌های مختلفی برای وزن‌دهی معیارها معرفی شده‌اند که هر کدام دارای مزایا و محدودیت‌های خاص خود هستند. در این میان، روش PIPRECIA (پیپریشیا) به عنوان یکی از روش‌های نسبتاً جدید و کارآمد برای تعیین وزن معیارها شناخته می‌شود. این روش با استفاده از مقایسه‌های نسبی میان معیارها و با فرآیندی ساده و منطقی، امکان محاسبه وزن معیارها را فراهم می‌کند.

در این مقاله ابتدا به معرفی کامل روش PIPRECIA، منطق و مراحل اجرای آن می‌پردازیم. سپس نحوه استفاده از این روش برای تعیین وزن معیارها در مسائل تصمیم‌گیری چندمعیاره توضیح داده خواهد شد. در ادامه نیز یک فیلم آموزشی از پیاده‌سازی روش PIPRECIA در نرم‌افزار اکسل ارائه شده است تا پژوهشگران و دانشجویان بتوانند محاسبات این روش را به صورت عملی در پروژه‌های خود اجرا کنند.

 تکنیک PIPRECIA چیست؟

روش ارزیابی اهمیت نسبی معیارها بر اساس مقایسه زوجی محوری (PIPRECIA) یک ابزار تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) است این روش برگرفته از عبارت pivot pairwise relative criteria importance assessment است که در فارسی به آن پیپریشیا گفته می شود. این روش در سال 2017 توسط استنوج کیک ارائه شد. این روش برای تعیین اهمیت نسبی معیارهای مختلف در فرآیندهای تصمیم‌گیری استفاده می‌شود. این روش به ویژه در سناریوهایی که وزن معیارها به طور قابل توجهی بر نتایج تصمیم‌گیری تأثیر می‌گذارد، مفید است. روش PIPRECIA در زمینه‌های مختلفی از جمله فناوری اطلاعات، ارزیابی وب‌سایت‌های هتل، انتخاب تأمین‌کننده سبز، انتخاب پرسنل، ارزیابی مواد آموزشی الکترونیکی، انتخاب تراش، تأخیر در پروژه‌های ساخت جاده و انتخاب صندوقدار به کار رفته است.

روش پیپریشیا شامل مراحل زیر است:

1. شناسایی معیارها: شناسایی معیارهای مرتبط با فرآیند تصمیم‌گیری.
2. مقایسه جفتی: انجام مقایسه‌های جفتی معیارها برای تعیین اهمیت نسبی آن‌ها.
3. محاسبه وزن‌ها: محاسبه وزن‌های معیارها بر اساس مقایسه‌های جفتی.

این تکنیک تقریبا مشابه روش SWARA می باشد با این تفاوت که در روش swara ابتدا باید معیارها بر اساس اهمیت مرتب شوند ولی در این تکنیک نیازی نیست معیارها از اول مرتب شوند.

 کاربردهای PIPRECIA

1- پیاده‌سازی فناوری اطلاعات

استویچ (2018) از روش فازی PIPRECIA برای ارزیابی شرایط پیاده‌سازی فناوری بارکد در سیستم انبار استفاده کرد. این مطالعه از ماتریس SWOT با 27 عنصر برای تحلیل مزایای پیاده‌سازی فناوری بارکد استفاده کرد. روش فازی PIPRECIA به ارزیابی تمام عناصر در ماتریس SWOT کمک کرد و نشان داد که ضعف‌های سیستم فعلی می‌تواند با پیاده‌سازی فناوری بارکد برطرف شود.

2- ارزیابی وب‌سایت‌های هتل

استانویکیچ (2021) استفاده از روش PIPRECIA برای رتبه‌بندی وب‌سایت‌های هتل را نشان داد. این روش برای تعیین اهمیت معیارهای مختلف و حل مشکلات تصمیم‌گیری به طور کامل استفاده شد. این کاربرد نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری روش PIPRECIA در ارزیابی و رتبه‌بندی گزینه‌ها بود.

3- انتخاب تأمین‌کننده سبز

دالیچ (2020) یک مدل جدید یکپارچه فازی PIPRECIA–Interval Rough SAW برای انتخاب تأمین‌کننده سبز ارائه داد. این مطالعه از روش فازی PIPRECIA برای تعیین اهمیت معیارهای زیست‌محیطی استفاده کرد و روش Interval Rough SAW را برای ارزیابی گزینه‌ها به کار برد. نتایج نشان داد که معیار سوم (کنترل آلودگی) مهم‌ترین معیار است و گزینه چهارم بهترین راه‌حل است.

4- انتخاب پرسنل

اولوتاش(2020) یک مدل ترکیبی جدید MCDM برای انتخاب پرسنل پیشنهاد داد که روش PIPRECIA-G و روش OCRA-G را یکپارچه می‌کند. روش PIPRECIA-G برای تعیین اهمیت معیارها و روش OCRA-G برای رتبه‌بندی نهایی کاندیداها استفاده شد. این رویکرد اعتماد و اطمینان در فرآیند انتخاب پرسنل را افزایش داد.

5- ارزیابی مواد آموزشی الکترونیکی

یاکوویچ-جوسیچ (2020) از روش PIPRECIA برای تعیین وزن معیارها در ارزیابی کیفیت مواد آموزشی الکترونیکی استفاده کرد. این مطالعه هدف داشت تا مهم‌ترین معیارهای تأثیرگذار بر کیفیت مواد آموزشی الکترونیکی را شناسایی کند و کاربردپذیری و سادگی روش PIPRECIA را نشان داد.

6- انتخاب تراش

ترونگ (2022) روش PIPRECIA را با روش FUCA اصلاح‌شده برای انتخاب تراش ترکیب کرد. این مطالعه از روش PIPRECIA برای تعیین وزن معیارها و از روش FUCA اصلاح‌شده برای ارزیابی گزینه‌ها استفاده کرد. ترکیب این روش‌ها در انتخاب بهترین تراش مؤثر بود.

7- تأخیر در پروژه‌های ساخت جاده

استویچ (2022) علل تأخیر در پروژه‌های ساخت جاده در جمهوری بنین را با استفاده از روش فازی PIPRECIA بررسی کرد. این مطالعه 20 عامل مؤثر بر تأخیر را شناسایی کرد و از روش فازی PIPRECIA برای محاسبه اهمیت هر عامل استفاده کرد. نتایج نشان داد که تأخیرات مالی مهم‌ترین عامل هستند.

8- انتخاب صندوقدار

سینتارو (2023) روش MOORA را با روش PIPRECIA برای انتخاب بهترین صندوقدار ترکیب کرد. روش PIPRECIA برای ارزیابی اهمیت معیارها و روش MOORA برای انتخاب گزینه‌ها استفاده شد. ترکیب این روش‌ها منجر به یک فرآیند انتخاب مؤثر شد.

مراحل روش پیپریشیا (PIPRECIA)

مرحله 1. مجموعه معیارهای ارزیابی مربوطه را تعیین کنید.

مرحله 2. با شروع از معیار دوم، اهمیت نسبی  را به صورت زیر تعیین کنید.

مرحله 3. ضریب kj را به صورت زیر تعیین کنید.

مرحله 4. وزن محاسبه شده مجدد (qj) را به صورت زیر تعیین کنید.

مرحله 5. وزن نسبی معیارهای ارزیابی را به شرح زیر تعیین کنید.

روش PIPRECIA توسعه یافته

با در نظر گرفتن انطباق‌های فوق، روند محاسباتی روش PIPRECIA معکوس را می‌توان به طور دقیق به صورت زیر ارائه کرد.

مرحله 1. با شروع از n-1 معیار، اهمیت نسبی معکوس را به صورت زیر تعیین کنید.

مرحله 2. ضریب kj را به صورت زیر تعیین کنید.

مرحله 3. وزن محاسبه شده مجدد (qj) را به صورت زیر تعیین کنید.

مرحله 4. وزن نسبی معیارهای ارزیابی را به شرح زیر تعیین کنید.

تعیین اعتبار نتایج حالت معمولی و معکوس

در این بخش با استفاده از ضریب همبستگی اعتبارنتایج حالت معمولی و معکوس بررسی می‌شود که هر چه ضریب همبستگی به یک نزدیکتر باشد نشان از اعتبار بیشتر نتایح است.

تعیین وزن نهایی

وزن نهایی (“W) از رابطه زیر بدست می آید که در واقع میانگین حسابی وزن piprecia در حالت عادی و معکوس است.

جمع بندی

روش PIPRECIA یک ابزار چندمنظوره و مؤثر برای تصمیم‌گیری چندمعیاره است. کاربردهای آن در زمینه‌های مختلف نشان‌دهنده توانایی آن در مدیریت سناریوهای پیچیده تصمیم‌گیری با تعیین اهمیت نسبی معیارها است. انعطاف‌پذیری این روش در زمینه‌های مختلف و یکپارچه‌سازی آن با سایر روش‌های MCDM، کاربردپذیری آن را بیشتر می‌کند. این روش به علت ماهیت ریاضی وار بودن آن قابلیت پیاده سازی در نرم افزار اکسل را دارد. که در این پست به پیاده سازی این روش در فایل اکسل پرداخته شد.

فیلم آموزش روش PIPRECIA (پیپریشیا) در اکسل

یادگیری مفاهیم تئوری روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره زمانی ارزشمندتر می‌شود که بتوان آن‌ها را در یک نرم‌افزار کاربردی پیاده‌سازی کرد. روش PIPRECIA نیز به عنوان یکی از تکنیک‌های مهم برای وزن‌دهی به معیارها در مسائل تصمیم‌گیری چندمعیاره، دارای محاسباتی است که درک عملی آن‌ها می‌تواند به درک بهتر این روش کمک کند. به همین دلیل در این بخش یک فیلم آموزشی کامل از روش PIPRECIA در نرم‌افزار اکسل تهیه شده است تا مراحل اجرای این تکنیک به صورت ساده و کاربردی آموزش داده شود.

در این آموزش، ابتدا مبانی نظری و منطق روش PIPRECIA به زبان ساده توضیح داده می‌شود تا مخاطب با مفهوم مقایسه‌های نسبی معیارها و نحوه تعیین وزن آن‌ها آشنا شود. سپس مراحل محاسبات این روش در قالب یک مثال عملی به صورت گام‌به‌گام در نرم‌افزار Excel پیاده‌سازی می‌شود. در طول آموزش، تمام فرمول‌ها و محاسبات موردنیاز برای تعیین وزن معیارها به طور کامل در اکسل اجرا شده تا مخاطب بتواند به راحتی همین فرآیند را در پروژه‌های تحقیقاتی یا پایان‌نامه‌های خود نیز پیاده‌سازی کند.

در ادامه آموزش، برای بررسی اعتبار نتایج به‌دست‌آمده از روش PIPRECIA، از ضریب همبستگی برای مقایسه نتایج حالت معمولی و حالت معکوس استفاده می‌شود. این مرحله به پژوهشگران کمک می‌کند تا میزان سازگاری و اعتبار وزن‌های محاسبه شده را ارزیابی کنند. در واقع هرچه مقدار ضریب همبستگی به عدد یک نزدیک‌تر باشد، نشان‌دهنده اعتبار و پایداری بیشتر نتایج خواهد بود.

در فیلم زیر پیش نمایش و معرفی جزیی از این روش آورده شده است. برای تهیه نسخه کامل این فیلم آموزش اینجا را کلیک کنید.

چنانچه نیازمند مشاوره و تحلیل پروژه خود با این روش هستید با ما تماس بگیرید/9181-885-933-98+