آموزش دنپ فازی (Fuzzy DANP)| مراحل، پرسشنامه+ نرم افزار

مقدمه

در مسائل پیچیده دنیای واقعی، تصمیم‌گیری چندمعیاره زمانی ارزشمند و قابل اعتماد است که بتواند روابط واقعی، شبکه ای و متقابل عوامل را در نظر بگیرد. بسیاری از روش‌های سنتی تصمیم‌گیری تنها تأثیرات مستقیم معیارها را بررسی می‌کنند، در حالی که در فضای واقعی، معیارها به صورت شبکه‌ای به یکدیگر وابسته‌اند.

روش DANP فازی (Fuzzy DANP) یک رویکرد نوین و قدرتمند است که با ترکیب مدل دیمتل فازی و فرایند تحلیل شبکه فازی (ANP)، امکان تحلیل روابط پیچیده، همراه با درنظرگیری عدم‌قطعیت نظرات خبرگان را فراهم می‌کند. خروجی این روش یک ساختار دقیق از روابط و وزن‌های نهایی معیارهاست که می‌تواند به‌عنوان ورودی بسیاری از روش‌های رتبه‌بندی گزینه‌ها مورد استفاده قرار گیرد.

روش DANP فازی (Fuzzy DANP) چیست؟

روش DANP فازی یکی از رویکردهای نوین و قدرتمند در تصمیم‌گیری چندمعیاره است که با ترکیب مدل دیمتل فازی (Fuzzy DEMATEL) و فرایند تحلیل شبکه فازی (Fuzzy ANP)، ضعف‌های ادغام سنتی این دو روش را برطرف می‌کند.

در مدل‌های کلاسیک، برای استفاده هم‌زمان از DEMATEL و ANP ابتدا ماتریس روابط کل دیمتل استخراج شده و سپس با تعیین مقدار آستانه، برخی روابط حذف می‌شوند. این حذف روابط در بسیاری موارد باعث می‌شود وزن‌ معیارها در سوپرماتریس ANP صفر شود؛ زیرا ANP نسبت به نبود حتی یک رابطه حساس است و حذف یک ارتباط ضروری می‌تواند کل ساختار شبکه را دچار مشکل کند.

روش DANP فازی برای رفع این مشکل معرفی شده و با استفاده از ریاضیات فازی عدم‌قطعیت و ابهام را کاهش داده و شبکه‌ای پایدار و واقعی از روابط میان عوامل ایجاد می‌کند. به این ترتیب وزن‌های نهایی معیارها و زیرمعیارها بدون نیاز به حذف روابط و بدون مشکل صفر شدن به دست می‌آیند.

DANP فازی چگونه کار می‌کند؟

DANP فازی با دریافت ماتریس روابط دیمتل فازی، آن را تبدیل به یک سوپرماتریس وزن‌دهی‌شده فازی می‌کند. این سوپرماتریس میزان تأثیر و نفوذ هر عامل بر سایر عوامل را نمایش می‌دهد. سپس با تکرار ضرب این ماتریس در خود، سوپرماتریس حدی (Limit Supermatrix) به دست می‌آید که در آن وزن‌های نهایی و پایدار عوامل مشخص می‌شود.

نتیجه نهایی یک مدل قدرتمند و شهودی است که:

• تعاملات واقعی میان عوامل را حفظ می‌کند
• اثرات مستقیم و غیرمستقیم را هم‌زمان در نظر می‌گیرد
• وزن‌های معتبر و غیرصفری ارائه می‌دهد
• در شرایط عدم قطعیت (نظر خبرگان) دقیق‌تر عمل می‌کند

مراحل انجام روش DANP فازی

مراحل انجام این روش بر اساس مقاله su & et al (2016) به شرح زیر است:

تشکیل ماتریس ارتباطات مستقیم دیمتل فازی (تکمیل پرسشنامه)

در ابتدا ماتریس خام روابط بین معیارها تهیه و به خبرگان ارائه می‌شود. به این بخش طراحی پرسشنامه دنپ فازی گفته می شود زیرا باید از خبره ها میزان تاثیر معیارها بر یکدیگر اخذ شود. خبرگان بر اساس طیف پنج‌تایی فازی، شدت تأثیر هر عامل بر عامل دیگر را مشخص می‌کنند. سپس این مقادیر:

• به اعداد فازی تبدیل می‌شوند
• با روش میانگین‌گیری ادغام شده و ماتریس ارتباطات مستقیم نهایی به دست می‌آید.

نرمال‌سازی ماتریس ارتباطات مستقیم

برای نرمال‌سازی، مجموع سطرها و ستون‌های قسمت حد بالای اعداد فازی محاسبه می‌شود. بزرگ‌ترین مقدار انتخاب شده و کل ماتریس بر آن تقسیم می‌شود تا ماتریس نرمال به دست آید.

محاسبه ماتریس ارتباطات کل (TC)

با استفاده از رابطه استاندارد DEMATEL، مجموع تأثیرات مستقیم و غیرمستقیم عوامل محاسبه و ماتریس ارتباطات کل استخراج می‌شود.

نرمال‌سازی ماتریس ارتباطات کل

این ماتریس نیز مشابه مرحله قبل نرمال‌سازی می‌شود تا امکان ساخت سوپرماتریس فراهم شود.

تشکیل ماتریس ارتباطات ابعاد (TD)

در این مرحله، بر اساس گروه‌بندی معیارها، روابط در سطح ابعاد استخراج می‌شوند. این کار برای ساخت ساختار شبکه در ANP ضروری است.

نرمال‌سازی ماتریس TD

TD نیز نرمال می‌شود تا شدت روابط بین خوشه‌ها (ابعاد) مشخص شود.

تشکیل سوپرماتریس اولیه (ناموزون)

در این مرحله ماتریس‌های روابط معیارها و ابعاد ترکیب شده و سوپرماتریس اولیه (Unweighted Supermatrix) ساخته می‌شود.

تشکیل سوپرماتریس موزون

با استفاده از وزن ابعاد (برداشت‌شده از TD) سوپرماتریس اولیه موزون می‌شود.

این قدم اساس روش DANP است؛ زیرا روابط حذف نمی‌شوند و وزن‌ها دچار صفرشدگی نمی‌گردند.

به توان رساندن سوپرماتریس موزون و استخراج سوپرماتریس حدی

سوپرماتریس بارها در خودش ضرب می‌شود تا به حالت پایدار برسد.

در این وضعیت:

• وزن معیارها و زیرمعیارها به صورت کاملا پایدار و همگرا مشخص می‌شود
• وزن‌های جهانی (Global Weights) قابل استخراج هستند

نرم‌افزار روش DANP فازی

روش DANP فازی ماهیت محاسباتی دارد و قابلیت پیاده‌سازی آسان در محیط‌های مختلف را دارد. رایج‌ترین ابزارهای اجرای این روش عبارت‌اند از:

• اکسل (Excel)

با طراحی ماتریس‌ها، نرمال‌سازی و محاسبات ماتریسی، DANP کاملاً در اکسل قابل اجرا است.

• متلب (MATLAB)

به دلیل قدرت بالای MATLAB در محاسبات ماتریسی و توابع فازی، اجرای DANP فازی در این محیط بسیار سریع و دقیق است.

ترکیب روش DANP فازی با سایر روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره

روش DANP فازی نه تنها برای استخراج روابط و وزن معیارها مناسب است، بلکه به‌صورت گسترده با سایر مدل‌های تصمیم‌گیری نیز قابل ترکیب است.

ترکیب با روش‌های ساختاردهی مانند ISM

خروجی دیمتل فازی یا سوپرماتریس‌های DANP، به‌ویژه ماتریس ارتباطات کل (TC)، می‌تواند برای روش ISM (مدلسازی ساختاری-تفسیری) استفاده شود.

به این صورت:

• روابط استخراج‌شده از DANP → ورودی ISM
• نتیجه: مدلی سلسله‌مراتبی از عوامل مبتنی بر روابط واقعی

ترکیب با روش‌های رتبه‌بندی گزینه‌ها

وزن‌های نهایی معیارها از DANP فازی استخراج شده و سپس می‌توان از آن‌ها در روش‌های رتبه‌بندی گزینه‌ها استفاده کرد، مانند:

• تاپسیس (TOPSIS)
• کوکوسو (COCOSO)
• واسپاس (WASPAS)
• آراس (ARAS)
• ویکور (VIKOR)
• و سایر روش‌های امتیازدهی و انتخاب بهترین گزینه

به این ترتیب، DANP وزن معیارها را تعیین کرده و روش‌های رتبه‌بندی، بهترین گزینه را معرفی می‌کنند.

چنانچه نیازمند مشاوره و یا انجام پروژه خود با این روشها هستید با ما تماس بگیرید