نرم افزار اکسپرت چویس Expert choice| آموزش، نصب+ مثال کاربردی

معرفی نرم افزار اکسپرت چویس expert choice

نرم‌افزار Expert Choice یکی از شناخته‌شده‌ترین ابزارها برای انجام تحلیل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) است که به‌طور ویژه برای پیاده‌سازی روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) توسعه یافته است. این نرم‌افزار به تصمیم‌گیرندگان کمک می‌کند تا مسائل پیچیده‌ای را که دارای معیارها و گزینه‌های متعدد هستند، به‌صورت ساختارمند تحلیل کرده و بهترین گزینه را انتخاب کنند.

در بسیاری از مسائل واقعی، تصمیم‌گیری فقط بر اساس یک معیار انجام نمی‌شود. برای مثال هنگام انتخاب یک تأمین‌کننده، معمولاً معیارهایی مانند هزینه، کیفیت، زمان تحویل و قابلیت اطمینان به طور همزمان در نظر گرفته می‌شوند. نرم‌افزار Expert Choice این امکان را فراهم می‌کند که چنین معیارهایی به‌صورت یک ساختار سلسله مراتبی مدل‌سازی شوند و سپس اهمیت نسبی آن‌ها با استفاده از مقایسه‌های زوجی تعیین شود.

در واقع این نرم‌افزار فرآیند تصمیم‌گیری را به چند مرحله ساده تبدیل می‌کند:

• تعریف هدف اصلی تصمیم
• تعیین معیارها و زیرمعیارها
• معرفی گزینه‌های قابل انتخاب
• انجام مقایسه‌های زوجی بین عناصر
• محاسبه وزن‌ها و رتبه‌بندی گزینه‌ها

یکی از ویژگی‌های مهم Expert Choice این است که علاوه بر انجام محاسبات مربوط به روش AHP، امکان بررسی نرخ ناسازگاری را نیز فراهم می‌کند. این قابلیت به کاربر کمک می‌کند تا مطمئن شود قضاوت‌های انجام‌شده منطقی و سازگار هستند.

آشنایی با محیط نرم افزار اکسپرت چویس

نرم افزار expert choice امکانات زیادی برای حل مدل AHP دارد از جمله ایجاد مدل سلسله مراتبی، انجام مقایسات زوجی به صورت عبارات کلامی، انجام مقایسات زوجی با عبارات عددی و گرافیکی و وارد کردن مستقیم اوزان بدون نیاز به انجام مقایسات زوجی. از جمله کاربرهای دیگر نرم افزار اکسپرت چویس انجام تحلیل حساسیت در نرم افزار می باشد.  از جمله تحلیل حساسیت نرم افزار Expert choice شامل تحلیل حساسیت عملکری (Performance)، تحلیل حساسیت پویا(Dynamic)، تحلیل حساسیت گرادیانی، تحلیل حساسیت سربه سر و تحلیل حساسیت دو بعدی است. یکی دیگر از قابلیت های مهم نرم افزار expert choice ایجاد روش AHP گروهی در نرم افزار است که در مواقعی استفاده می شود که تعداد پاسخ دهندگان بیشتر از 1نفر باشند که پاسخ ها همگی در نرم افزار وارد شده و سپس به صورت خودکار از همگی پاسخ ها میانگین هندسی گرفته می شود.

بعد از اولین به ورود به نرم افزار هدف مساله پرسیده می شود که باید در قسمت Goal هدف مساله وارد شود. منظور از هدف مساله این هست که مل سلسله مراتبی شما چه هدفی را دنبال می کند این هدف می تواند خرید منزل، خرید خودرو، استخدام یک کارمند و… باشد.

سپس برای وارد کردن معیارها و زیرمعیارها به صورت زیر اقدام می کنیم. (در این مثال ما 4 معیار داریم که هر کدام 2 زیرمعیار دارند)

بر روی goal کلیک راست می کنیم و گزینه insert child of current Node یا کلیک ترکیبی Ctrl+H را میفشاریم و فقط نام معیار را وارد میکنیم و کلید اینتر می زنیم (توجه داشته باشید برای ثبت، نام معیار فقط کلیک اینتر Enter صفحه کلید را بزنید).

در گام بعد برای ایجاد زیرمعیار نیز بر روی تک تک معیارها کلیک راست میکنیم و گزینه گزینه insert child of current Node یا کلیک ترکیبی Ctrl+H را میفشاریم و فقط نام زیرمعیار را وارد میکنیم و کلید اینتر می زنیم (توجه داشته باشید برای ثبت، نام زیرمعیار فقط کلیک اینتر Enter صفحه کلید را بزنید) نتایج به صورت تصویر زیر می باشد.

بعد از تشکیل مدل اصلی برای ایجاد گزینه یا آلترناتیو در نرم افزار Expert choice از طریق شکل زیر اقدام کنید. گزینه یا آلترناتیو برای مثال اگر هدف خرید خانه باشه شامل خانه شماره 1 یا … می شود اگر هدف استخدام کارمند باشد گزینه یا الترناتیو شامل افرادی می شود که قصد استخدام شدن دارند.

بعد از اینکه بر روی علامت بالا کلیک کردید نام تک تک گزینه ها را وارد نموده و اینتر کنید بعد از تکمیل مدل برای انجام مقایسات زوجی از طریق ابزار زیر موجود در نرم افزار اکسپرت چویس استفاده کنید این ابزار در قسمت بالای مدل قرار دارد.

گزینه 3:1 در شکل بالا را کلیک کنید این مختص پاسخگویی بر اساس طیف عددی 9 تایی ساعتی می باشد که فقط کافیست در خانه های مشخص شده اعداد 1 تا 9 قرار دهید.

گزینه ABC در شکل بالا مختص پاسخگویی بر اساس طیف های کلامی می باشد.

تحلیل حساسیت در نرم افزار اکسپرت چویس

چندین نمودار تحلیل حساسیت در نرم افزار اکسپرت چویس موجود می باشد که در منوی sensitivity Graphs قرار دارند. از جمله تحلیل حساسیت عملکردی، تحلیل حساسیت پویا، تحلیل حساسیت سر به سر و تحلیل حساسیت دو بعدی. تحلیل حساسیت بیان می کند که به ازای تغییر وزن معیارها، رتبه بندی نهایی گزینه ها به چه صورت تغییر می کند.

expert choice ، تركیب احكام افراد مختلف را فراهم می كند. expert choice همچنین برای پیش بینی ، ارزیابی ریسک و عدم اطمینان و به دست آوردن توزیع احتمال مفید است.

علاوه بر این ، Expert Choice به شرکت کنندگان در یک گروه کمک می کند تا اهداف ، اهداف فرعی و گزینه های دیگر را تعریف کنند و سپس آنها را به یک درخت ساختاری سلسله مراتبی سازمان دهند. هنگامی که شرکت کنندگان اهمیت نسبی اهداف تصمیم گیری را مقایسه و اولویت بندی می کنند ، از “Expert Expert” برای ترکیب داوری گروه استفاده می شود تا به نتیجه برسیم. سپس تیم می تواند چگونگی تغییر اولویت های هر هدف را با دستکاری یکی از چهار نمودار حساسیت پویا تحت تأثیر قرار دهد. با تمرکز شرکت کنندگان بر روی مسئله ، Expert Choice به استفاده کارآمدتر کمک می کند.

حل یک نمونه مثال در نرم افزار اکسپرت چویس

تعریف مساله پروژه: در این تمرین هدف رتبه‌بندی 4 نفر از بازیکنان تیم فوتبال ملی بر اساس عملکردشان می‌باشد بر این اساس معیارهای زیر در نظر گرفته شده است.

1. تاکتیکی
2. قدرت بدنی
3. اخلاق در بازی
4. سابقه بازی در لیگ ایران
5. سابقه بازی در لیگ اروپا

همچنین 4 بازیکن نیز به شرح زیر به عنوان گزینه در نظر گرفته می‌شوند.

1. مهدی طارمی
2. علیرضا جهانبخش
3. احسان حاج صفی
4. رامین رضاییان

برای حل این مساله از مدل AHP و نرم افزار اکسپرت چویس استفاده می‌شود ابتدا معیارها و گزینه‌ها وارد نرم افزار می‌شود که در شکل زیر آورده شده است.

سپس مقایسات زوجی انجام می‌شود که در ادامه آورده شده است. در شکل زیر مقایسه زوجی معیارها نسبت به هدف آورده شده است.

سپس وزن معیارها به صورت زیر می‌شود که نشان می‌دهد تاکتیک با وزن 0.416 رتبه اول را کسب کرده است. همچنین نرخ ناسازگاری برابر با 0.01 است و چون کمتر از 0.1 می‌باشد پس قابل قبول است.

مقایسه زوجی گزینه‌ها نسبت به معیار تاکتیک

وزن گزینه‌ها نیز به صورت زیر می‌شود که نشان می‌دهد از نظر معیار تاکتیک، مهدی طارمی رتبه اول را کسب کرده است. نرخ ناسازگاری برابر با 0.07 می‌باشد.

مقایسه زوجی گزینه‌ها نسبت به معیار قدرت بدنی

وزن گزینه‌ها نیز به صورت زیر می‌شود که نشان می‌دهد از نظر معیار قدرت بدنی، رامین رضاییان رتبه اول را کسب کرده است. نرخ ناسازگاری برابر با 0.04 می‌باشد.

مقایسه زوجی گزینه‌ها نسبت به معیار اخلاق در بازی

وزن گزینه‌ها نیز به صورت زیر می‌شود که نشان می‌دهد از نظر معیار اخلاق در بازی، مهدی طارمی رتبه اول را کسب کرده است. نرخ ناسازگاری برابر با 0.05 می‌باشد.

مقایسه زوجی گزینه‌ها نسبت به معیار سابقه بازی در لیگ ایران

وزن گزینه‌ها نیز به صورت زیر می‌شود که نشان می‌دهد از نظر معیار سابقه بازی در لیگ ایران، احسان حاج صفی رتبه اول را کسب کرده است. نرخ ناسازگاری برابر با 0.04 می‌باشد.

مقایسه زوجی گزینه‌ها نسبت به معیار سابقه بازی در لیگ اروپا

وزن گزینه‌ها نیز به صورت زیر می‌شود که نشان می‌دهد از نظر معیار سابقه بازی در لیگ اروپا، مهدی طارمی رتبه اول را کسب کرده است. نرخ ناسازگاری برابر با 0.03 می‌باشد.

وزن و رتبه نهایی گزینه‌ها

در شکل زیر وزن و اولویت نهایی گزینه‌ها آورده شده است که نشان می‌دهد مهدی طارمی رتبه اول را کسب کرده است. علیرضا جهانبخش رتبه دوم، رامین رضاییان رتبه سوم و احسان حاج صفی رتبه چهارم را کسب کرده است.

فیلم آموزش نرم‌افزار اکسپرت چویس (Expert Choice) به همراه نصب و فعال سازی

برای یادگیری بهتر کار با نرم‌افزار Expert Choice یک فیلم آموزشی جامع تهیه شده است که در آن مراحل اجرای روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) به‌صورت گام‌به‌گام و کاملاً عملی توضیح داده می‌شود. در این آموزش تلاش شده است کار با نرم‌افزار از سطح مقدماتی تا انجام یک تحلیل کامل به زبانی ساده و قابل فهم ارائه شود تا حتی کاربران مبتدی نیز بتوانند به‌راحتی با آن کار کنند.

در این فیلم ابتدا با محیط نرم‌افزار و بخش‌های مختلف آن آشنا می‌شوید و سپس نحوه ایجاد ساختار سلسله مراتبی تصمیم شامل هدف، معیارها و گزینه‌ها به‌صورت عملی آموزش داده می‌شود. بعد از آن، مراحل انجام مقایسه‌های زوجی، وارد کردن قضاوت‌ها و محاسبه وزن معیارها و رتبه‌بندی گزینه‌ها توضیح داده می‌شود.

در این آموزش همه مراحل با یک مثال کاربردی پیش می‌رود تا درک فرآیند تحلیل ساده‌تر شود. برخی از مباحث مطرح‌شده در این فیلم عبارت‌اند از:

• آموزش نصب و فعال سازی نرم افزار 
• آشنایی با محیط نرم‌افزار Expert Choice
• ایجاد ساختار سلسله مراتبی (Goal، Criteria و Alternatives)
• انجام مقایسه‌های زوجی
• محاسبه وزن‌ها و تحلیل نتایج
• انجام تحلیل حساسیت
• بررسی نرخ ناسازگاری (Consistency Ratio)

همچنین در این آموزش نحوه انجام تحلیل سلسله مراتبی به‌صورت گروهی (Group AHP) نیز توضیح داده شده است تا بتوانید نظرات چند تصمیم‌گیرنده را ترکیب کرده و به یک نتیجه نهایی برسید. این آموزش می‌تواند در پژوهش‌های دانشگاهی، پایان‌نامه‌ها و مسائل واقعی تصمیم‌گیری بسیار کاربردی باشد.

در ویدیوی زیر پیش نمایشی از فیلم اصلی و همچنین طریقه نصب و فعال سازی نرم افزار آورده شده است.

مطالب مشابه و مرتبط:

• جزوه روشهای وزن دهی به معیارها یا شاخص ها در تصمیم گیری چندمعیاره (MCDM)
• پروژه تصمیم گیری با معیارهای چندگانه (MCDM) AHP و SAW و تاپسیس