روش AHP بهبود یافته (IAHP)| حل ناسازگاری AHP + فیلم آموزشی

مقدمه

در مدل های تصمیم گیری چند معیاره همواره دو هدف دنبال می شود: 1) تعیین اهمیت معیارها 2)رتبه بندی گزینه ها.

در بیشتر مدل ها یک حالت سلسله مراتبی برقرار می باشد یعنی یک هدف در بالا قرار دارد و سپس در پایین آن معیارها و در سطح دوم به بعد ممکن است زیرمعیارها و یا گزینه های مساله تصمیم گیری وجود داشته باشند. حال در این مدل ها ابتدا به دنبال تعیین وزن عوامل در مدل سلسله مراتبی هستیم یکی از روشهایی که در این مدل ها استفاده می شود روش AHP می باشد. حال استفاده از این روش در بیشتر موارد معقول و در مواردی دیگر دارای محدودیت می باشد. در این مطلب با تغییراتی در این روش در واقع نسخه بهبود یافته آن حاصل می شود که در ادامه به آن پرداخته می شود.برای رتبه بندی گزینه ها با توجه ب هاهمیت موضوع و الویت موضوع در کار شما تقسیم بندی انجام میگیرد. دقت کنید که این مرحله بعد از تعیین اهمیت است و مرحله دوم محسوب میشود.

در ویدیوی زیر توضیحات مختصری در مورد این روش آورده شده است نسخه کامل آموزش این روش در انتهای پست معرفی شده است.

روش ahp بهبود یافته

رویکرد فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP) به طور گسترده ای در تصمیم گیری های چند معیاره (MCDM) مورد استفاده قرار گرفته است. در واقع تکمیل یک ماتریس مقایسه (CM) در AHP بسیار دشوار است. در این روش دلایل عدم وجود CM متناقض در AHP را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و AHP بهبود یافته (IAHP) را برای بهبود سازگاری CM با استفاده از یک روش مرتب سازی و رتبه بندی پیشنهاد می دهد. به بیان دیگر در روش AHP سنتی هنگامی که تعداد معیارها زیاد شود مقایسات زوجی نیز بیشتر شده و از طرفی پاسخگویی به صورت زوجی برای خبره وقت­گیر و خسته کننده است. به عنوان مثال در مواقعی که 6 معیار داریم در AHP سنتی 15 مقایسه زوجی تشکیل می­شود و از طرفی اگر این مقایسات زوجی به درستی پاسخ داده نشود باعث می­شود آن مقایسه ناسازگار شود و نرخ ناسازگاری از 0.1 بیشتر شود. در روش AHP بهبود یافته (Improve AHP) که توسط لی و همکاران در سال 2013  این مشکل حل شده است. گام­های این روش در ادامه آورده شده است.

1. تعیین مجموعه معیارها
2. امتیاز دهی اولیه به معیارها توسط خبرگان بر اساس طیف 1 تا 10 به صورت گسسته که به هر معیار امتیاز گرفته شده u_i گفته می­شود.
3. تشکیل ماتریس مقایسه زوجی بر اساس روابط 1 و 2:

a_ij=max(u_i-u_j,1)    if  u_i≥u_j

a_ij=1/(u_j-u_i)    if    u_i<u_j

مزایای روش IAHP

این روش در مقایسه با AHP ساده مزایایی زیر را دارد:

1- سازگاری در مقایسات: این روش باحالت مرتب سازی که برای معیارها ایجاد می کند در واقع یک ماتریس همیشه سازگار تشکیل می دهد و مطالعات شبیه سازی این روش نشان می دهد هنگامی که تعداد معیارها زیاد شود وزن حاصل شده با این روش هم راستا با روش AHP معمولی می باشد.

2- اثربخشی استخراج اطلاعات: از آنجا که IAHP نیازی به تصمیم گیرنده ها برای انجام فرآیند مقایسه زوجی ندارد، می توان تلاش زیادی (یعنی هزینه های نیروی انسانی) را صرفه جویی نمود.

3- راحتی در عمل: به دلیل اینکه در این روش مقایسه زوجی دیگر صورت نمیگیرد پس راحتی در پر کردن مقایسات باعث نتایج بهتر و دقیق تر می شود.

مطالعات انجام گرفته در زمینه روش IAHP

روش فرآیند تحلیل سلسله‌مراتبی بهبود یافته (IAHP) به‌عنوان نسخه توسعه‌یافته روش AHP برای کاهش مشکل ناسازگاری در ماتریس مقایسات زوجی و افزایش دقت تصمیم‌گیری معرفی شده است. در سال‌های اخیر پژوهش‌های مختلفی کاربرد این روش را در مسائل تصمیم‌گیری چندمعیاره بررسی کرده‌اند.

Li et al. (2013) با بررسی مشکل ناسازگاری در روش AHP، مدل IAHP را با استفاده از روش رتبه‌بندی عناصر ارائه کردند. نتایج شبیه‌سازی نشان داد که این روش به‌ویژه زمانی که تعداد معیارها پنج یا بیشتر باشد عملکرد بهتری دارد. همچنین در یک مطالعه موردی مربوط به شناسایی ریسک در ساخت مترو، IAHP نسبت به AHP از نظر سازگاری، استخراج اطلاعات و سهولت اجرا عملکرد بهتری نشان داد.

در پژوهش Yang et al. (2022) از ترکیب درخت خطا (FTA) و IAHP برای ارزیابی ریسک ایمنی سیستم موقعیت‌یابی قطار مبتنی بر ناوبری ماهواره‌ای استفاده شد. نتایج نشان داد این رویکرد می‌تواند اهمیت عوامل مختلف مؤثر بر خطاهای سیستم را تعیین کند و در طراحی ایمنی سیستم‌های جدید حمل‌ونقل ریلی نقش مهمی داشته باشد.

Ghorbanzadeh et al. (2018) از IAHP برای بررسی ترجیحات کاربران در حمل‌ونقل عمومی شهری استفاده کردند. در یک مطالعه موردی در شهر مرسین ترکیه، نظرات کاربران، غیرکاربران و متخصصان جمع‌آوری شد. نتایج نشان داد:

• کیفیت حمل‌ونقل مهم‌ترین معیار در توسعه سیستم حمل‌ونقل عمومی است.
• معیارهایی مانند اطلاعات قبل از سفر و آسایش فیزیکی اهمیت بالایی دارند.
• عواملی مانند سرعت، قابلیت اطمینان و دسترسی‌پذیری در رتبه‌های پایین‌تری قرار گرفتند.

در تحقیق Wu & Peng (2016) از IAHP برای ارزیابی منافع پروژه‌های برنامه‌ریزی شبکه توزیع برق استفاده شد. در این مطالعه شاخص‌های فنی، اقتصادی و اجتماعی بررسی شدند و نتایج نشان داد که پروژه مورد بررسی از نظر اقتصادی و اجتماعی در سطح «خوب» و از نظر فنی در سطح «بهتر» قرار دارد.

همچنین Zhang et al. (2013) از IAHP برای شناسایی ریسک در پروژه‌های نیروگاه برق‌آبی استفاده کردند. نتایج نشان داد مهم‌ترین معیارها شامل احتمال شکست بر اساس داده‌های نظارتی و تجربیات پروژه‌های مشابه است. در نهایت با ترکیب IAHP و روش TOPSIS، حالت‌های شکست احتمالی رتبه‌بندی شدند و مشخص شد فرسایش داخلی بدنه سد مهم‌ترین ریسک بالقوه در این پروژه‌ها است.

به طور کلی، نتایج این مطالعات نشان می‌دهد که IAHP با کاهش مشکل ناسازگاری قضاوت‌ها و افزایش دقت وزن‌دهی معیارها، ابزاری کارآمد برای تحلیل مسائل پیچیده تصمیم‌گیری چندمعیاره در حوزه‌هایی مانند حمل‌ونقل، انرژی، مدیریت ریسک و برنامه‌ریزی پروژه محسوب می‌شود.

فیلم آموزش روش IAHP در اکسل

در این بخش، آموزش جامع و کاربردی روش AHP بهبود یافته (IAHP) در نرم‌افزار Excel ارائه شده است. این ویدئو به شما کمک می‌کند تا مراحل اجرای IAHP را به‌صورت کاملاً عملی یاد بگیرید و بتوانید وزن‌دهی معیارها، رفع ناسازگاری و تحلیل تصمیم‌گیری چندمعیاره را با دقت بالا انجام دهید.

در این فیلم آموزشی، تمام مراحل اصلی روش IAHP به زبان ساده و همراه با مثال‌های واقعی توضیح داده شده است. شما می‌توانید بلافاصله بعد از مشاهده ویدئو، مدل IAHP را در پروژه‌های خود پیاده‌سازی کنید.

محتوای فیلم آموزش IAHP در اکسل شامل موارد زیر است:

• معرفی کامل روش IAHP و تفاوت آن با AHP کلاسیک
• نحوه تشکیل ماتریس مقایسات زوجی بهبود یافته
• بررسی و اصلاح ناسازگاری‌های ماتریس
• محاسبه وزن معیارها با روش IAHP در محیط اکسل
• تحلیل نتایج، تفسیر وزن‌ها و اجرای مدل در مسائل واقعی
• اجرای یک مثال کاربردی تصمیم‌گیری چندمعیاره در اکسل

چنانچه نیازمند مشاوره و یا انجام پروژه خود با این روشها هستید با ما تماس بگیرید- 09338859181