تبلیغ دوم صنایع بیست
آموزش روش AHP با مثال

آموزش روش AHP با مثال

آموزش روش AHP با مثال
4.2 امتیاز در مجموع 23 رای از 1 تا 5
جهت حمایت از ما، لطفا امتیاز این پست را از طریق ستاره های بالا مشخص کنید (فقط بر روی ستاره ها کلیک کنید)

روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) توسط ساعتی در سال ۱۹۸۰ ایجاد گردید. این روش، روشی توانمند و منعطف در دسته روشهای تصمیم گیری چند معیاره است که بوسیله آن می توان مسائل پیچیده را در سطوح مختلف حل کرد. روش AHP هر دو ارزیابی عینی و ذهنی را در یک ساختار یکپارچه بر مبنای مقیاس هایی با زوج مقایسه ترکیب نموده و به تحلیل گران کمک می کند تا جوانب اساسی یک مساله را در یک قالب سلسله مراتبی سازماندهی کنند. از جمله مزایای این روش می توان به این موارد اشاره نمود: سنجش سازگاری قضاوتهای تصمیم گیرندگان، ایجاد مقایسات زوجی در انتخاب راهکار و گزینه بهینه، توان در نظر گرفتن معیارها و زیر معیارها در ارزیابی گزینه ها، ایجاد قابلیت دستیابی به بهترین گزینه از طریق مقایسات زوجی.

در ویدیوی زیر توضیحات کامل روش AHP از جمله تعریف های اولیه، اصول AHP و گام ها آورده شده است پیشنهاد می شود حتما این ویدیو را ببینید.

در این روش مسئله تصمیم گیری به سطوح مختلف هدف، معیارها، زیرمعیارها و گزینه ها تقسیم می شود . در این فرایند گزینه های مختلفی در تصمیم گیری دخالت داده می شود و امکان تحلیل حساسیت روی معیارها و زیرمعیارها وجود دارد. از مزایای دیگر این روش تصمیم گیری چند معیاره تعیین میزان سازگاری و ناسازگاری تصمیم می باشد. فرایند AHP با تجزیه و تحلیل مسائل پیچیده آنها را به شکل ساده تبدیل می کند.

توماس ساعتی روش AHP

اصول روش AHP

این تکنیک که در زمره روشهای تصمیم گیری چند معیاره می باشد دارای 4 اصل اساسی است که همواره باید رعایت شود:

1- اصل معکوس بودن: اگر معیار C1 بر معیار C2 ارجحیت n داشته باشید معیار C2 بر C1 ارجحیت n/1 دارد. این اصل در تشکیل مقایسات زوجی همواره رعایت می گردد.

2- اصل همگنی: گزینه ها و معیارها باید همواره مقایسه پذیر باشند یعنی نمیتوان دو گزینه را وارد مدل تصمیم گیری کرد که یکی نسبت به دیگری بی نهایت مهم باشد.

3- اصل وابستگی: در مدل های سلسله مراتبی هر سطح به سطح بالاتر خود وابسته است.

4- اصل انتظارات: هرگاه تغییری در مدل سلسله مراتبی ایجاد شد به عنوان مثال یک معیار اضافه شد باید کل مراحل سلسله مراتبی دوباره صورت بگیرد.

مراحل روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP)

1- ساختن نمودار سلسله مراتبی: در این گام ابتدا باید عوامل پژوهش را از منابع مختلف استخراج نمود و یا از افراد خبره سوال کرد. بعد از استخراج عوامل و گزینه ها، مساله را به سطوح معیار و در صورت وجود زیرمعیار و گزینه تقسیم کرد. وجود معیار در مدل AHP ضروری است یعنی مدل سلسله مراتبی بدون وجود معیار ایجاد نخواهد شد. به عنوان مثال در شکل زیر 4 معیار (Critera) و سه گزینه (Alternative) مدل سلسله مراتبی را تشکیل داده اند. در واقع تفاوت تحلیل سلسله مراتبی با روش ANP در همین مدل سلسله مراتبی و شبکه ای است.

مدل سلسله مراتبی AHP

شکل1: مدل ساده از فرایند تحلیل سلسله مراتبی AHP

2- تشکیل ماتریس مقایسات زوجی: در این مرحله عناصر هر سطح نسبت به سایر عناصر مربوط خود در سطح بالاتر به صورت زوجی مقایسه شده و ماتریس های مقایسات زوجی تشکیل می شوند. جهت تعیین اهمیت و ترجیح در مقایسات زوجی از طیف 1 تا 9 ساعتی که به صورت زیر است استفاده می کنیم.

مقایسات زوجی AHP

3- محاسبه نرخ ناسازگاری: نرخ ناسازگاری نشان دهنده این است که مقایسات از ثبات و پایداری برخوردار هستند یا خیر. در نرم افزارهای مختص روش AHP این نرخ به صورت خودکار توسط نرم افزار محاسبه می شود چنانچه این نرخ از 0.1 کمتر باشد نشان از سازگاری ماتریس است و اگر از 0.1 بیشتر باشد باید در مقایسات زوجی تجدید نظر نمود.

وزن دهی به روش AHP

جهت انجام روش AHP ابتدا باید وزن دهی به عوامل جهت تعیین اهمیت معیارها و گزینه های پژوهش است.

محاسبه وزن عناصر در روش AHP: در این گام با استفاده از روش های مختلف وزن دهی، وزن نسبی معیارها را بدست می آوریم. روشهای متفاوتی برای وزن دهی وجود دارد از جمله روش مجموع سطری، مجموع ستونی، میانگین حسابی، میانگین هندسی، روش بردار ویژه، روش مجموع مربعات.

در مدلی که شامل معیار و گزینه است ابتدا باید وزن معیارها نسبت به هدف را بدست آورد و سپس وزن گزینه ها نسبت به تک تک معیارها. در انتها نیز با ضرب ماتریسی وزن معیارها در وزن نسبی گزینه ها، وزن نهایی گزینه ها حاصل می شود.

مثال روش AHP

در این مثال ما قصد داریم با در نظر گرفتن 4 معیار از بین 3 نفر یکی را به عنوان عضو هیئت علمی دانشگاه انتخاب کنیم معیارهای ما سن، مقالات، تجربیات و توانایی تدریس است. ابتدا مدل سلسله مراتبی مثال را تشکیل می دهیم که در شکل زیر آورده شده است.

مثال AHP

در گام بعد باید مقایسات زوجی را بر اساس طیف 1 تا 9 انجام دهیم در این مثال ما 1 خبره درنظر گرفته ­ایم (تمامی اعداد مقایسات زوجی به صورت فرضی داده شده است)

مقایسه زوجی معیارها نسبت به هدف

 خبره 1سنتعداد مقالاتتجربیاتتوانایی تدریس
سن1537
تعداد مقالات0.2113
تجربیات0.33113
توانایی تدریس0.140.330.331

محاسبه وزن

ابتدا وزن ماتریس تصمیم خبره 1 را با استفاده از روش میانگین حسابی محاسبه می­کنیم. برای محاسبه وزن کافیست که مجموع ستونی ماتریس را محاسبه کرد سپس هر عدد را تقسیم را مجموع ستونش کرد، در انتها از اعداد بدست آمده میانگین سطری گرفت که وزن بدست آید.

 خبره 1سنتعداد مقالاتتجربیاتتوانایی تدریس
سن1537
تعداد مقالات0.2113
تجربیات0.33113
توانایی تدریس0.140.330.331
مجموع ستون1.677.335.3314

هر عدد ماتریس خبره یک را بر مجموع ستون تقسیم می­کنیم.

 خبره 1سنتعداد مقالاتتجربیاتتوانایی تدریس
سن0.600.680.560.50
تعداد مقالات0.120.140.190.21
تجربیات0.200.140.190.21
توانایی تدریس0.080.050.060.07

وزن­ معیارها به صورت زیر محاسبه می­شود.

وزن معیارها در ahp

مقایسه زوجی گزینه ­ها نسبت به معیارها

در این گام مقایسه زوجی گزینه­ ها نسبت به هدف را تشکیل می­ دهیم. 3 گزینه و 4 معیار داریم پس 4 ماتریس مقایسه زوجی 3*3 به ازای هر خبره داریم و به طریق مشابه نرخ ناسازگاری هر ماتریس را محاسبه می­کنیم

مقایسه زوجی نسبت به معیار سن (خبره 1)
آقای حسنیآقای محمدیآقای سماواتیوزن
آقای حسنی1320.549
آقای محمدی0.33110.210
آقای سماواتی0.50110.241
نرخ ناسازگاری 0.017

 

مقایسه زوجی نسبت به معیار مقالات (خبره 1)
آقای حسنیآقای محمدیآقای سماواتیوزن
آقای حسنی1590.748
آقای محمدی0.2130.180
آقای سماواتی0.110.3310.071
نرخ ناسازگاری 0.027

 

مقایسه زوجی نسبت به معیار تجربیات (خبره 1)
آقای حسنیآقای محمدیآقای سماواتیوزن
آقای حسنی1770.767
آقای محمدی0.143120.143
آقای سماواتی0.1430.510.090
نرخ ناسازگاری 0.051

 

مقایسه زوجی نسبت به معیار توانایی تدریس (خبره 1)
آقای حسنیآقای محمدیآقای سماواتیوزن
آقای حسنی10.3340.274
آقای محمدی3.00160.639
آقای سماواتی0.250.1710.087
نرخ ناسازگاری 0.051

در جداول بالا مقایسه زوجی گزینه ها نسبت به تک تک معیارها انجام شد و وزن نسبی محاسبه شد. حال برای محاسبه وزن نهایی گزینه ها باید ماتریس وزن نسبی گزینه ها را در ماتریس وزن معیارها ضرب نمود که در زیر آورده شده است.

با توجه به نتایج نهایی روش AHP، گزینه اول یعنی آقای حسنی با وزن 0.604 رتبه اول را کسب کرده است.


تمامی مراحل روش AHP به صورت خودکار توسط دو نرم افزار اکسپرت چویس (expert choice) یا سوپر دسیژن (super decision) انجام می گیرد و نیاز به هیچ محاسبه دستی از جانب محقق نیست. پس پیشنهاد ما این است حتما آموزش این دو نرم افزار را از لینک زیر مطالعه کنید.

گیف اشاره 2در لینک زیر تعدادی پروژه AHP برای آشنایی بیشتر با این روش قرار داده شده است.

دانلود نمونه پروژه های AHP و ANP


چنانچه نیازمند مشاوره و یا انجام پروژه خود با این روشها هستید با ما تماس بگیرید| 09338859181

صفر تا 100 گسترش عملکرد کیفیت (QFD)

اشتراک گذاری این مطلب در شبکه های اجتماعی

درباره ی مدیر سایت

کارشناسی مهندسی صنایع/کارشناسی ارشد مهندسی صنایع-صنایع/مسلط به مباحث تصمیم گیری چند شاخصه (MADM) در محیط های قطعی و فازی و خاکستری/ مسلط به نرم افزار های Super Decision - Expert Choice - Visual Promethee

2 دیدگاه

  1. زهرا فاطمی

    ممنونم از اموزش های مفیدتون

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Call Now Buttonتماس (مشاوره و تحلیل)
تخفیف 75% فیلم آموزش HSE | مدت زمان: 180 دقیقه | فقط 35هزار تومان | به مدت محدود |جهت دانلود کلیک کنید
+