آموزش روش SAW| مثال، فیلم رایگان و پرسشنامه+ نرم افزار اکسل

مقدمه

در بسیاری از مسائل مدیریتی، مهندسی و تصمیم‌گیری، افراد با شرایطی روبه‌رو می‌شوند که باید از میان چندین گزینه، بهترین انتخاب را انجام دهند. در چنین شرایطی معمولاً تصمیم‌گیری تنها بر اساس یک معیار انجام نمی‌شود، بلکه چندین معیار مختلف به طور همزمان در نظر گرفته می‌شوند. به این نوع مسائل، تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) گفته می‌شود.

یکی از ساده‌ترین و در عین حال پرکاربردترین روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره، روش SAW یا Simple Additive Weighting است. این روش به دلیل سادگی در محاسبات، در حوزه‌های مختلفی مانند مدیریت پروژه، مهندسی صنایع، انتخاب تأمین‌کننده، برنامه‌ریزی شهری و بسیاری از زمینه‌های دیگر مورد استفاده قرار می‌گیرد.

روش SAW چیست؟

روش SAW  که به آن روش مجموع وزنی ساده نیز گفته می‌شود، یکی از تکنیک‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره است که در آن گزینه‌ها بر اساس مجموع وزن‌دار معیارها ارزیابی و رتبه‌بندی می‌شوند. این روش در سال 1981 توسط هدانگ و یون ارائه شده است. روش Saw به دلیل سهولتی که دارد محبوب ترین و رایج ترین روش در MADM است. روش SAW را می توان ساده ترین و مستقيم ترین روش مواجهه با مسائل تصمیم گیری چند معیاره در نظر گرفت.

در این روش، هر معیار دارای یک وزن مشخص است که نشان‌دهنده میزان اهمیت آن معیار در تصمیم‌گیری است. سپس امتیاز هر گزینه در هر معیار محاسبه شده و با وزن آن معیار ضرب می‌شود. در نهایت مجموع این امتیازها برای هر گزینه محاسبه شده و گزینه‌ای که بیشترین امتیاز را داشته باشد به عنوان بهترین گزینه انتخاب می‌شود.

به طور خلاصه، روش SAW بر اساس این ایده ساده عمل می‌کند که: بهترین گزینه، گزینه‌ای است که بیشترین مجموع امتیاز وزنی را داشته باشد.

مراحل اجرای روش SAW

اجرای روش SAW معمولاً در چند مرحله مشخص انجام می‌شود.

تشکیل ماتریس تصمیم

در ابتدا باید ماتریس تصمیم تشکیل شود. در این ماتریس:

• سطرها نشان‌دهنده گزینه‌ها هستند.
• ستون‌ها نشان‌دهنده معیارها هستند.

نمونه‌ای از ماتریس تصمیم در روش SAW به صورت جدول:

نرمال‌سازی ماتریس تصمیم

از آنجا که معیارها ممکن است مقیاس‌های متفاوتی داشته باشند، لازم است مقادیر آن‌ها نرمال‌سازی شوند.

برای معیارهای سود (بیشتر بهتر است): rᵢⱼ = xᵢⱼ / max(xⱼ)

برای معیارهای هزینه (کمتر بهتر است): rᵢⱼ = min(xⱼ) / xᵢⱼ

در این مرحله مقادیر ماتریس به بازه‌ای استاندارد تبدیل می‌شوند.

تعیین وزن معیارها

در این مرحله باید اهمیت هر معیار مشخص شود. مجموع وزن‌ها باید برابر با 1 باشد.

مثال:

• وزن قیمت = 0.4
• وزن کیفیت = 0.35
• وزن زمان تحویل = 0.25

وزن‌ها می‌توانند از طریق روش‌هایی مانند تکنیک های زیر تعیین  شوند:

• نظر خبرگان
• روش AHP
• روش آنتروپی شانون

محاسبه ماتریس نرمال شده وزنی

در این مرحله، مقادیر نرمال شده در وزن معیارها ضرب می‌شوند:

vᵢⱼ = wⱼ × rᵢⱼ

این کار باعث می‌شود تأثیر اهمیت هر معیار در امتیاز نهایی لحاظ شود.

محاسبه امتیاز نهایی گزینه‌ها

در مرحله آخر، مجموع امتیازهای هر گزینه محاسبه می‌شود:

Sᵢ = Σ(wⱼ × rᵢⱼ)

گزینه‌ای که بیشترین مقدار S را داشته باشد، بهترین گزینه خواهد بود.

پرسشنامه روش SAW

در بسیاری از مسائل تصمیم‌گیری چندمعیاره، داده‌های موردنیاز برای اجرای روش SAW از طریق پرسشنامه جمع‌آوری می‌شوند. در این پرسشنامه‌ها از خبرگان، مدیران یا افراد آگاه خواسته می‌شود که گزینه‌های مختلف را بر اساس مجموعه‌ای از معیارها ارزیابی کنند. خروجی این پرسشنامه‌ها معمولاً به شکل ماتریس تصمیم ثبت می‌شود که در آن هر گزینه برای هر معیار یک امتیاز دریافت می‌کند. این امتیازها سپس در مراحل بعدی روش SAW برای نرمال‌سازی و رتبه‌بندی گزینه‌ها استفاده می‌شوند.

آموزش ساخت پرسشنامه SAW

برای طراحی پرسشنامه در روش SAW ابتدا باید گزینه‌ها (Alternatives) و معیارهای تصمیم‌گیری (Criteria) مشخص شوند. سپس از پاسخ‌دهندگان خواسته می‌شود هر گزینه را بر اساس هر معیار ارزیابی کنند. ساختار اولیه پرسشنامه معمولاً به صورت یک ماتریس خام طراحی می‌شود.

در تکمیل این ماتریس باید به نوع معیارها توجه کرد:

• اگر معیار ماهیت کمی داشته باشد (مانند قیمت، زمان، هزینه، ظرفیت تولید)، می‌توان از اعداد واقعی استفاده کرد.
• اگر معیار ماهیت کیفی داشته باشد (مانند رضایت مشتری، کیفیت خدمات، میزان نوآوری)، معمولاً از طیف‌های امتیازدهی استفاده می‌شود.

یکی از رایج‌ترین طیف‌ها، طیف 1 تا 9 یا طیف لیکرت است. به عنوان مثال:

• 1 = بسیار ضعیف
• 3 = ضعیف
• 5 = متوسط
• 7 = خوب
• 9 = بسیار خوب

به این ترتیب پاسخ‌دهندگان می‌توانند گزینه‌ها را بر اساس معیارهای کیفی نیز به صورت عددی ارزیابی کنند.

نمونه پرسشنامه SAW

فرض کنید یک سازمان قصد دارد از میان سه تأمین‌کننده، بهترین گزینه را انتخاب کند. معیارهای تصمیم‌گیری به صورت زیر در نظر گرفته شده‌اند:

• قیمت
• کیفیت
• زمان تحویل

ماتریس پرسشنامه تکمیل شده می‌تواند به شکل زیر باشد:

در این مثال:

• معیار کیفیت یک معیار کیفی است که با استفاده از طیف امتیازدهی (مثلاً 1 تا 9) ارزیابی شده است.
• معیار قیمت می‌تواند یک معیار کمی باشد که بر اساس داده‌های واقعی یا تبدیل‌شده به مقیاس امتیازی ثبت شده است.
• معیار زمان تحویل نیز می‌تواند بر اساس تعداد روزهای تحویل یا امتیازدهی خبرگان تعیین شود.

به عنوان نمونه، تأمین‌کننده A در معیار کیفیت امتیاز 9 دریافت کرده است که نشان‌دهنده کیفیت بسیار خوب است، اما در معیار زمان تحویل امتیاز 6 دارد که نسبت به گزینه C با امتیاز 9 ضعیف‌تر محسوب می‌شود.

این ماتریس تصمیم در مراحل بعدی روش SAW برای نرمال‌سازی داده‌ها، اعمال وزن معیارها و رتبه‌بندی گزینه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

مثال روش SAW

یک شرکت میخواهد براي انجام کارهاي خود یک پیمانکار استخدام کند معیار هاي قیمت، ظرفیت، سختی کار ،وجه ملی، حسن شهرت پیمانکار مطرح هستند، 4 پیمانکار شرایط خود را براي شرکت در مناقصه اعلام نموده اند ماتریس تصمیم گیري زیر تشکیل شده است :

همانطور که در ماتریس تصمیم مشاهده می شود تعدادی از معیارها از نوع کمی و تعدادی از نوع کیفی هستند همچنین وزن معیارها نیز آورده شده است. این وزن معیارها باید از روشهای دیگر نظیر AHP و یا آنتروپی شانون محاسبه شود. در گام بعد باید ماتریس تصمیم کمی شود زیرا بعضی از معیارها جنبه کیفی دارند. ماتریس کمی شده در شکل زیر آورده شده است.

بعد از کمی کردن، باید ماتریس را نرمال نمود جهت نرمال سازی اگر معیار منفی باشد مینیمم هر ستون بر کلیه اعداد آن ستون تقسیم می شود که در این پژوهش معیارهای قیمت و سختی کار از نوع منفی هستند و برای معیارهای مثبت کافیست هر درایه بر ماکزیمم درایه های ستون تقسیم شود. ماتریس نرمال در شکل زیر آورده شده است.

بعد از نرمال سازی، باید ماتریس وزن دار را تشکیل داد کافیست وزن معیارها را در ماتریس نرمال ضرب کرد به عنوان مثال وزن معیار قیمت 0.2 می باشد که در کلیه اعداد ستون “قیمت” در ماتریس نرمال ضرب می شود. این فرایند برای کلیه معیارها صورت می گیرد. سپس از ماتریس وزن دار حاصل جمع سطری گرفته می شود تا بر اساس آن گزینه ها رتبه بندی شوند.

همانطور که در شکل بالا مشاهده می کنید پیمانکار سوم (A3) رتبه اول را در روش SAW کسب کرده است. و رتبه دیگر پیمانکاران نیز نشان داده شده است. کلیه مراحل روش SAW به صورت کامل در فیلم زیر آورده شده است.

مقایسه روش SAW با سایر روش‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره

در حوزه تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDM) روش‌های مختلفی برای ارزیابی و رتبه‌بندی گزینه‌ها وجود دارد. هر یک از این روش‌ها دارای ویژگی‌ها، مزایا و محدودیت‌های خاص خود هستند و بسته به نوع مسئله و داده‌های موجود انتخاب می‌شوند. در این میان، روش SAW به دلیل سادگی محاسبات و سرعت اجرا یکی از رایج‌ترین روش‌ها محسوب می‌شود. در جدول زیر، این روش با چند تکنیک پرکاربرد دیگر مقایسه شده است.

فیلم آموزش روش SAW به همراه پیاده‌سازی در اکسل

برای درک بهتر مراحل اجرای روش SAW، یک فیلم آموزشی کامل به زبان ساده تهیه شده است. در این ویدیو تمامی مراحل این روش به صورت گام‌به‌گام توضیح داده شده و نحوه پیاده‌سازی آن در نرم‌افزار Excel نیز به طور کامل آموزش داده می‌شود.

در این آموزش ابتدا ماتریس تصمیم ایجاد می‌شود، سپس مراحل نرمال‌سازی داده‌ها، تعیین وزن معیارها، محاسبه ماتریس وزنی و رتبه‌بندی گزینه‌ها به صورت عملی در اکسل انجام می‌شود تا بتوانید به راحتی این روش را برای مسائل مختلف تصمیم‌گیری به کار ببرید.

در ویدیوی زیر می‌توانید آموزش کامل روش SAW به همراه پیاده‌سازی آن در اکسل را به صورت رایگان مشاهده کنید.

دانلود فایل اکسل محاسبات

مطالب مشابه و مرتبط

• آموزش روش تاپسیس (TOPSIS)
• آموزش روش saw فازی (fuzzy SAW)