خانه / مقاله-یادداشت / معرفی روشهای مهم تصمیم گیری چند شاخصه (MADM)
معرفی روشهای مهم تصمیم گیری چند شاخصه (MADM)

معرفی روشهای مهم تصمیم گیری چند شاخصه (MADM)

معرفی روشهای مهم تصمیم گیری چند شاخصه (MADM)معرفی روشهای مهم تصمیم گیری چند شاخصه (MADM)

روشهای تصمیم گیری چند معیاره (MCDM) به دو دسته تصمیم گیری چند هدفه (MODM) و تصمیم گیری چند شاخصه (MADM) تقسیم می شوند. هدف از تصمیم گیری انتخاب بهترین گزینه یا وزن دهی به عوامل تصمیم گیری است. هر روش  تصمیم گیری وظیفه خاصی دارد یکی هدف وزن دهی به معیارها، یکی هدفش رتبه بندی گزینه ها و دیگری هدف ارزیابی معیارها می باشد. که در اینجا به توضیح پرکاربردترین روش های تصمیم گیری چند شاخصه خواهیم پرداخت.

روش AHP یا فرایند تحلیل سلسله مراتبی: یکی از تکنیک های قدرتمند تصمیم گیری می باشد. در سال 1980 توسط آقای ساعتی ارائه شد.از مزایای ممتاز این روش میزان سازگاری و ناسازگاری تصمیم می باشد. در این روش مساله به سطوح مختلف هدف، معیارها، زیر معیارها و گزینه ها تقسیم می شود تا تصمیم گیرنده بتواند به راحتی در کوچکترین تصمیم گیری دقت کند. همان طور که از نام این روش پیداست به صورت سلسله مراتبی یا از بالا به پایین بررسی می شود. به عنوان مثال در شکل زیر نمایی از مدل AHP است.

معرفی روشهای مهم تصمیم گیری چند شاخصه (MADM)

روش ANP یا فرایند تحلیل شبکه ای: این روش همانند روش AHP می باشد با این تفاوت که بین معیارهای تصمیم و گزینه های تصمیم روابط و همبستگی های متقابل وجود دارد. در واقع روش AHP یک حالت خاص از روش ANP می باشد. این روش نیز توسط آقای توماس ساعتی ارائه شد. روش تحلیل شبکه به تصمیم گیرنده اجازه ساخت یک شبکه به جای سلسله مراتب را می دهد این امر امکان بررسی ارتباط داخلی بین عناصر را نیز ممکن می سازد گره های موجود در این شبکه، معادل با معیارها و گزینه ها می باشند و شاخه هایی که این گره ها را به هم متصل می کنند نیز معادل با درجه وابستگی آن ها به همدیگر می باشند. تعیین روابط موجود در ساختار شبکه ای یا تعیین درجه وابستگی متقابل بین معیارها با هم و گزینه ها، مهم ترین کار رو تحلیل شبکه است. روش تحلیل شبکه (ANP) یکی از بهترین و کاملترین روشهای تصمیم گیری چند معیاره است در صورت وجود ارتباط داخلی بین عناصر تشکیل دهنده ساختار شبکه، این روش پاسخ هایی به مراتب بهتر و دقیق تر از سایر روشهای تصمیم گیری چند معیاره عرضه می کند.

روش وزن دهی ساده (SAW): ساده ترین روش تصمیم گیری چند معیاره است. این روش با نام روش ترکیب خطی وزن دار نیز شناخته می شود. این روش توسط هوانگ و یون در سال 1981 ارائه شد. در این روش بعد از بی مقیاس سازی و وزن دار کردن، می توان گزینه های پژوهش را رتبه بندی نمود.

روش برنامه ریزی توافقی: یکی دیگر از روش های تصمیم گیری چند معیاره است. در این روش فاصله گزینه ها، از نقطه ایده آل تعیین می شود و نزدیک بودن یا دور بودن گزینه ها نسبت به نقطه ایده آل مورد بررسی قرار میگیرد. روش برنامه ریزی توافقی در سال 1973 توسط زلنی ارائه شد در این روش گزینه ای بهینه است که حداقل فاصله را نسبت به یک جواب ایده آل داشته باشد.

روش ویکور (VIKOR): این روش که مبتنی بر برنامه ریزی توافقی مسائل تصمیم گیری چندمعیاره است، مسائلی با معیارهای نامتناسب و ناسازگار را مورد ارزیابی قرار میدهد. در شرایطی که فرد تصمیم گیرنده قادر به شناسایی و بیان برتری های یک مساله در زمان شروع و طراحی آن نیست، این روش می تواند به عنوان ابزاری موثر برای تصمیم گیری مطرح شود.

روش شباهت به گزینه ایده آل (TOPSIS): در این روش از روش های تصمیم گیری چند معیاره، گزینه ها بر اساس شباهت به حل ایده آل رتبه بندی می شوند به طوریکه هر چه یک گزینه به حل ایده آل شبیه تر باشد رتبه بیشتری دارد. این روش تصمیم گیری از پشتوانه ریاضی قوی برخوردار است.
مزایای روش تاپسیس عبارتند از:
1- تصمیم گیری در صورت وجود معیارهای مثبت و معیارهای منفی (حتی توام با هم در یک مساله تصمیم گیری) امکان پذیر است.
2- برای تعیین بهترین گزینه می توان تعداد قابل توجهی معیار مورد بررسی قرار داد در حالی که در روشی مانند AHP عملا در این زمینه محدودیت هایی وجود دارد
3- این روش ساده و دارای سرعت مناسب است و برای تعداد زیادی گزینه و معیار به خوبی پاسخگو است.
4- در این روش به راحتی می توان معیارهای کیفی را کمی کرد و تصمیم گیری با وجود معیارهای کیفی و کمی میسر است.
5- این امکان وجود دارد که بتوان تاثیر ضریب اهمیت معیارها را بر روی رتبه بندی گزینه ها به صورت عددی مشاهده کرد.

روش تسلط تقریبی (ELECTRE): در این روش از مفهوم تسلط به صورت ضمنی استفاده می شود. در این روش گزینه ها به صورت زوجی با یکدیگر مقایسه می شوند و گزینه های مسلط و ضعیف شناسایی شده و سپس گزینه های ضعیف و مغلوب حذف می شوند.

روش دیمتل (DEMATEL): این روش به بررسی تاثیر معیارها بر روی هم می پردازد و روابط بین معیارها را تعیین میکند عموما از این روش به عنوان تعیین کننده روابط بین معیارها یا زیرمعیارها بکار گرفته می شود و به همراه روش ANP می آید. روش دیمتل به عنوان یک روش کمکی برای تعیین شبکه بین معیارها مورد استفاده قرار می گیرد. این روش با یک ماتریس اولیه که تاثیرگذاری معیارها روی هم را بررسی می کند شروع می شود.

روش مدلسازی ساختاری تفسیری (ISM): این روش توسط اقای سیج ارائه شد و تکنیک مشابه روش دیمتل می باشد در واقع این روش به سطح بندی عوامل پژوهش می پردازد و معیارهای مساله را در سطوح مختلف تاثیرگذار و تاثیرپذیر تقسیم می کند. همچنین با استفاده از ماتریس این روش می توان نمودار قدرت نفوذ-وابستگی (نمودار میک مک) را ایجاد کرد.

روش bwm (بهترین بدترین): این روش از روش های تصمیم گیری چند معیاره است که از تکنیک های نوین تصمیم گیری چند شاخصه است که اولین بار در سال 2015 توسط دکتر جعفر رضایی ارائه شد و هدف آن وزن دهی به معیارها و زیرمعیارها است. این روش در مقایسه با روش AHP از مقایسات زوجی کمتری برخوردار است. این روش ابتدا با مقایسات زوجی با اهمیت ترین معیار و دیگر معیارها و دیگر معیارها با کم اهمیت ترین معیار، مدل بهینه سازی غیر خطی را ایجاد می کند و سپس با حل آن مدل در نرم افزارهایی مثل لینگو، اوزان معیارها محاسبه می شود. در مقاله 2016 آقای رضایی یک مدل خطی برای تکنیک bwm ارائه شده است که به مراتب بهتر و دقیق تر از مدل غیر خطی 2015 است.

روش SWARA: این روش از روش های تصمیم گیری چند معیاره در سال 2010 توسط آقای زاوادسکاس و همکاران ارائه شد هدف این روش نیز محاسبه وزن معیارها می باشد. این روش مبتنی بر نظرات خبرگان است. روش سوارا نیز جدیدا در بسیاری از مقالات داخلی و خارجی مورد استفاده قرار می گیرد و به عنوان یک روش مشهور و مفید شناخته شده است.

تصمیم گیری چند معیاره در محیط فازی

محیط فازی اولین بار توسط آقای لطفعلی زاده ارائه شد و برای غلبه بر ابهامات موجود در تصمیم گیری بیان شد. ابهامات موجود در تصمیم گیری منظور همان عبارت کلامی در مقایسات است عباراتی که از خیلی زیاد، خیلی کم و … تشکیل شده است. در محیط فازی با اعداد فازی در رابطه هستیم عدد فازی دو مدل هستند یکی عدد فازی مثلثی و دیگری عدد فازی ذوزنقه ای . تفاوت این دو عدد در بیان ابهامات است . عدد فازی مثلثی دارای 3 درایه و عدد فازی ذوزنقه ای دارای 4 درایه است. البته در پژوهش ها و مقالات بیشتر از عدد فازی مثلثی استفاده شده است. شکل زیر نمایی از عدد فازی مثلثی می باشد.

معرفی روشهای مهم تصمیم گیری چند شاخصه (MADM)

تمامی تکنیک هایی که در بالا به آن ها اشاره شد قابلیت پیاده سازی در محیط فازی را دارند مانند AHP فازی، ANP فازی، تاپسیس فازی و …


چنانچه نیازمند مشاوره رایگان و یا انجام پروژه های خود با تمامی روشهای تصمیم گیری چند معیاره را دارید با ما تماس بگیرید

معرفی روشهای مهم تصمیم گیری چند شاخصه (MADM)


مطالب مشابه و پیشنهادی:

  • روش های تصمیم گیری چند معیاره (MCDM)
  • بررسی تصمیم گیری چند شاخصه
  • تصمیم گیری چند معیاره در محیط فازی
  • معرفی روش های تصمیم گیری چند معیاره

درباره ی مدیر سایت

کارشناسی مهندسی صنایع/کارشناسی ارشد مهندسی صنایع-صنایع/مسلط به مباحث تصمیم گیری چند شاخصه (MADM) در محیط های قطعی و فازی و خاکستری/ مسلط به نرم افزار های Super Decision - Expert Choice - Visual Promethee

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

شانزده − 5 =